इस्लाम धर्म विश्वका प्रमुख र ठूला धर्महरूमध्ये एक हो, जसको आरम्भ सातौं शताब्दीमा अरब प्रायद्वीपबाट भएको थियो। ‘इस्लाम’ शब्दको अरबी अर्थ ‘शान्ति’ र ‘ईश्वरप्रतिको पूर्ण समर्पण’ हुन्छ। यस धर्मका अनुयायीहरूलाई ‘मुस्लिम’ भनिन्छ। इस्लाम धर्मका संस्थापक तथा अन्तिम पैगम्बर (सन्देशवाहक) हजरत मुहम्मद हुन्, जसलाई अल्लाह (ईश्वर) ले आफ्ना अन्तिम सन्देशहरू प्रदान गरेका थिए भन्ने विश्वास गरिन्छ।
इस्लाम एक एकेश्वरवादी (Monotheistic) धर्म हो, जसको अर्थ मुस्लिमहरू केवल एक मात्र सर्वशक्तिमान ईश्वर ‘अल्लाह’ माथि विश्वास गर्छन्। अल्लाह बाहेक अरू कसैको पनि पूजा वा आराधना गर्न यस धर्ममा सख्त मनाही छ। इस्लाम धर्मको पवित्र ग्रन्थ ‘कुरान’ (Quran) हो, जसलाई मुस्लिमहरू अल्लाहको प्रत्यक्ष र अपरिवर्तनीय वाणी मान्छन्। यसबाहेक, पैगम्बर मुहम्मदका भनाइ र व्यवहारहरूको संग्रहलाई ‘हडिस’ (Hadith) भनिन्छ, जसले मुस्लिमहरूको दैनिक जीवन र कानुन (शरीअत) मा मार्गदर्शन गर्छ।
इस्लाम धर्मका मुख्य पाँच आधारहरू (फाइभ पिलर्स) छन्, जसमा प्रत्येक मुस्लिमले पालना गर्नुपर्ने कर्तव्यहरू निहित छन्: १. शहादा (आस्थाको घोषणा): अल्लाह एक मात्र ईश्वर हुन् र मुहम्मद उनका सन्देशवाहक हुन् भन्ने स्वीकार गर्नु। २. सलात (नमाज): दिनमा पाँच पटक तोकिएको समयमा ईश्वरको प्रार्थना गर्नु। ३. जकात (दान): आफ्नो आम्दानीको निश्चित अंश गरिब, दुःखी र विपन्नहरूलाई सहयोगस्वरूप दान गर्नु। ४. सौम (रोजा): रमजानको पवित्र महिनामा बिहान सूर्योदयदेखि सूर्यास्तसम्म व्रत (उपवास) बस्नु। ५. हज (तीर्थयात्रा): आर्थिक र शारीरिक रूपमा सक्षम व्यक्तिले जीवनमा कम्तीमा एक पटक मक्कामदिनाको यात्रा गर्नु।
इस्लाम धर्मले भाइचारा, समानता, न्याय, दया र सामाजिक उत्तरदायित्वमा ठूलो जोड दिन्छ। यस धर्ममा जातपात वा वर्णका आधारमा मानिसहरूबीच भेदभाव गरिँदैन; अल्लाहको नजरमा सबै मानिस समान हुन्छन्।
यस धर्मका दुई प्रमुख सम्प्रदायहरू सुन्नी र शिया हुन्, जसको विभाजन पैगम्बर मुहम्मदको निधनपश्चात् नेतृत्वको विषयलाई लिएर भएको थियो। मुस्लिम समुदायका मुख्य चाडपर्वहरू ईद-उल-फित्र र ईद-उल-अजहा (बकरइद) हुन्, जुन बडा धूमधामका साथ आपसमा खुसी साटासाट गर्दै मनाइन्छ।
निष्कर्षमा, इस्लाम धर्मले मानिसलाई एक ईश्वरको भक्ति गर्न, गरिबहरूलाई सहयोग गर्न, अनैतिक कार्यबाट टाढा रहन र विश्वमा शान्ति तथा बन्धुत्व कायम राख्न सिकाउँछ। नेपालसहित विश्वका प्रायः सबै देशहरूमा इस्लाम धर्म मान्ने मानिसहरूको उपस्थिति रहेको छ।
